Lucas Cranach, De fontein van de eeuwige jeugd (ca. 1546)
Bovenstaand schilderij beeldt de fontein van het eeuwige leven af. Tot nu lijkt dat onschuldig, maar als we weten dat Cupido op de pilaar in het midden staat, kan dat al een waarschuwing zijn.
We zien een bad waar aan de linkerkant oude vrouwen instappen, die er vervolgens als maagden aan de rechterkant weer uitkomen.
Enig nadenken brengt ons vrij snel bij het eerste probleem: op welke leeftijd moet je eeuwig jong zijn? Natuurlijk niet als baby, want altijd een baby blijven kan natuurlijk geen wens zijn. En dan bijvoorbeeld 40 jaar? Nou nee, slechte keuze. Als je 40 bent begin je er immers al duidelijk ouder uit te zien.
Uiteindelijk zien we hoe de jonge maagden uit het bad stappen, een geweldige maaltijd krijgen aangeboden om daarna in de bosjes getrokken te worden (zie afbeelding techtsboven). Mee too in het verre verleden!
Tablet 9 van het bekende Gilgamesj epos: Gilgamesj krijgt angst voor de dood. Hij besluit op zoek te gaan naar het eeuwig leven, door een gevaarlijke reis te ondernemen om Oetnapisjtim en zijn vrouw te bezoeken. Zij zijn de enige mensen die onsterfelijk zijn.
Ook voor de creatie van “De fontein van de eeuwige jeugd” droomden mensen al van een langer leven, of nog beter, van een eeuwig leven. In oude verhalen en mythen komen steeds weer dezelfde beelden terug. Denk aan de zoektocht naar een bron die je jong houdt, een elixer dat je leven verlengt, of een geheim dat alleen voor een kleine groep is weggelegd.
– In de verhalen uit het oude Mesopotamië zoekt de held Gilgamesj naar onsterfelijkheid.
– In China zochten keizers naar het “levenselixer”.
– In Europa droomde men van de “fontein van de eeuwige jeugd”.
Het zijn verschillende culturen, verschillende tijden — maar telkens dezelfde wens.
Nicolas Flamel (ca. 1340 – 1418)
In de middeleeuwen en de vroege renaissance hadden alchemisten, zowel in Europa als in Azië, maar twee grote doelen:
– het maken van goud
– het vinden van een middel voor eeuwig leven (het levenselixer)
Een van de bekendste namen in dit verband is Nicolas Flamel. Volgens de legende zou hij de Steen der Wijzen hebben ontdekt — een mysterieuze substantie die niet alleen metalen in goud kon veranderen, maar ook een elixer kon voortbrengen dat onsterfelijkheid gaf.
Er wordt zelfs verteld dat hij en zijn vrouw, Perenelle Flamel, hun dood in scène hebben gezet en in het geheim zijn blijven leven.
De persoon Flamel heeft vooral bekendheid gekregen door de zesdelige boekenreeks “De geheimen van de onsterfelijke Nicolas Flamel (Engels: The Secrets of the Immortal Nicholas Flamel)” van de Ierse schrijver Michael Scott.
Hier zien we een afbeelding van de groei in levensverwachting in Japan. De cijfers in Nederland liggen ca. 4 jaar lager. In Japan leven de mensen het langst.
Uit berekeningen van het CBS (periode tot 2005) ziet men dat voor jongens de gemiddelde levensverwachting in 15 jaar tijd met bijna 3 jaar was toegenomen. Dat zal nu minder zijn.
Source: (for figures up to 2005) Ministry of Health, Labor, and Welfare, The Life Tables; (for figures from 2015) National Institute of Population and Social Security Research, Population Projections for Japan.
In het klassieke boek van Rudi Westendorp “Oud worden zonder het te zijn” is nog geen enkele referentie naar de ontdekkingen van Yamanaka opgenomen. In het genoemde boek geeft deze bekende hoogleraar aan hoe onze gemiddelde levensverwachting de laatste decennia enorm is toegenomen. Daarvoor gebruikt hij verschillende argumenten. We noemen:
kennis: we leven steeds langer omdat er steeds meer bekend is rond wat goed en slecht is voor onze gezondheid;
betere voorzieningen: er zijn steeds betere voorzieningen gekomen zoals goed zuiver drinkwater, betere woningen, enz.;
medische kennis: onze medische kennis is enorm uitgebreid (meer medicijnen, betere operatietechnieken, gebruik van nieuwe technologieën, enz.) en die ontwikkeling staat niet stil;
gezond leven: we weten veel meer over hoe belangrijk bewegen en bepaalde voeding is voor onze gezondheid;
eigen regie: we weten hoe belangrijk eigen regie is; zelfstandig beslissingen kunnen nemen voor een goede leefstijl.
Shinya Tamanaka
Voortbouwend op het eerdere werk van John Bertrand Gurdon publiceerde Shinya Yamanaka in 2006 een eenvoudig recept waarmee het mogelijk werd om volwassen cellen weer te laten terugkeren naar het embryonale stadium.
Zijn onderzoek begon toen hij zich richtte op ongedifferentieerde embryonale stamcellen. Het gaat om cellen die na de bevruchting van de eicel ontstaan en die in staat zijn om alle celtypen van het lichaam te vormen. We zullen er straks uitvoerig op ingaan,
Hij zou er in 2012 (4 jaar voor de publicatie van Westendorp’s boek, samen met Gurdon de Nobelprijs voor geneeskunde voor krijgen.
Het is deze ontdekking die ten grondslag ligt aan de wondere verkenning die we nu starten. Een verkenning die steeds meer het vermoeden onderbouwt dat verjonging daadwerkelijk bij mensen mogelijk is.
Zeker is dat proeven met dieren uitwijzen dat dit mogelijk is.
Voor de mens geldt dat we nu op het punt staan om een revolutionaire omwenteling mee te maken, daar waar het om levensverwachting gaat.
Verscheen in 2019
In zijn baanbrekende boek “Lifespan, Why we age – and why we don’t have to” laat Harvard-onderzoeker David Sinclair zien dat veroudering geen onvermijdelijk natuurverschijnsel hoeft te zijn, maar een proces dat we steeds beter begrijpen — en mogelijk zelfs kunnen beïnvloeden. Er is geen persoon die zo op de voorgrond treedt als het om longevity gaat als David Sinclair!
In dit boek beschrijft hij hoe de medische wereld er steeds vanuit is gegaan dat ouderdom een ziekte is. Veroudering wordt dan gezien als iets waar we niets tegen kunnen doen. En vervolgens stelt hij: wat als dat uitgangspunt verkeerd is?
Wat als veroudering wél een ziekte is?
En wat als die ziekte niet alleen te begrijpen is, maar ook te behandelen — misschien zelfs om te keren?
Natuurlijk sloeg dat boek in als een bom. Het zal niet verbazen dat met zo’n gedurfde uitspraak, Sinclair in de medische wereld ook veel tegenstanders heeft. Dat neemt niet weg dat hij tot op de dag van vandaag zijn mening niet veranderd heeft en overal wordt uitgenodigd.
Hier zien we zo’n voordracht.
2. Klik op het tandwieltje
3. Klik op Subtitles
4. Klik op Auto translate
5. Klik op Dutch
6. Klaar
In de video “The Science of Living Longer – and Better” van de World Governments Summit (2026) presenteert professor David Sinclair van Harvard Medical School een revolutionaire kijk op veroudering. Hij stelt dat we aan de vooravond staan van de grootste medische verandering in de menselijke geschiedenis: de mogelijkheid om onze eigen biologie te controleren en het verouderingsproces om te keren [00:52].
De kern van zijn betoog is de “Informatietheorie van veroudering”. Sinclair vergelijkt het lichaam met een computer waarbij veroudering niet voortkomt uit fysieke slijtage, maar uit het verlies van digitale informatie (corruptie van de ‘software’). Hij stelt dat cellen na verloop van tijd hun identiteit verliezen omdat ze het DNA niet meer correct kunnen aflezen [09:17]. Echter, door gebruik te maken van specifieke genen (de zogenaamde Yamanaka-factoren), is zijn lab erin geslaagd om cellen te ‘rebooten’ naar een jongere staat zonder ze volledig terug te brengen naar stamcellen [12:04].
In experimenten met muizen en apen is aangetoond dat deze methode blindheid kan genezen en beschadigde zenuwen kan herstellen [13:24]. Sinclair kondigt aan dat de Amerikaanse FDA onlangs toestemming heeft gegeven voor de eerste klinische tests op mensen, die zich in eerste instantie richten op oogaandoeningen zoals glaucoom [15:41].
Naast de medische doorbraak benadrukt hij het enorme economische belang: het vertragen van veroudering met slechts één jaar zou de wereldeconomie biljoenen dollars opleveren door een hogere productiviteit en lagere zorgkosten [04:38]. Zijn visie is een wereld waarin we onze 80e of 90e levensjaren net zo vitaal en productief kunnen doorbrengen als onze 40e [14:07].
Met andere woorden, niet het DNA zelf verandert, maar de manier waarop het wordt gebruikt. En precies daar liggen de kansen. Want als die aansturing verandert, dan kun je die in principe ook beïnvloeden. Dat gebeurt nu al met leefstijl (voeding, beweging, stress), en in toenemende mate ook met nieuwe technologieën.
Daarom staat het epigenoom aan de basis van longevity (studie van het langer en gezonder leven):het maakt voor het eerst duidelijk waarom we ouder worden — en wat we eraan kunnen doen.
De inzichten van David Sinclair zijn voor jou persoonlijk natuurlijk erg belangrijk omdat ze laten zien dat veroudering geen vaststaand lot hoeft te zijn.
Het ziet er naar uit dat we straks een nieuw “stuur” in handen krijgen: je kunt invloed uitoefenen op hoe lang leeft. En de aanpak heeft ook de nodige gevolgen voor de behandeling van typische ouderdomsziekten zoals dementie en diabetes.
Het idee dat je biologische leeftijd beïnvloedbaar is, is iets dat iedereen zal interesseren en met de kennis van de vorige delen is het ook goed te volgen waarom het gaat.
1. Waar het boek over gaat
Deze cursus is deels gebaseerd op het boek De toekomst van verouderen van em. prof. dr. ir. Kasper Boon. In dit boek komen recente wetenschappelijke doorbraken aan bod die ons denken over ouder worden sterk veranderen. De nadruk ligt daarbij op de rol van DNA, het epigenoom en andere biologische processen die samenhangen met veroudering. Ook laat het boek zien hoe Artificial Intelligence (AI) onderzoekers helpt om deze processen steeds beter te begrijpen. Daardoor ontstaan nieuwe verwachtingen over het vertragen van veroudering en mogelijk ook over vormen van verjonging.
2. De meerwaarde van deze online-reeks
Hoewel het boek een goede basis biedt om alles rustig op papier te lezen, heeft deze online-reeks een aantal extra voordelen:
Interactie
Met video’s en vraag-en-antwoordspellen wordt de uitleg levendiger en actiever.
Verdieping
Bij sommige onderwerpen gaan we uitgebreider op details in.
Visuele ondersteuning
Met afbeeldingen en video’s maken we complexe processen in onze cellen stap voor stap inzichtelijk.
We hebben de stof in twee gedeelten verdeeld:
(1) het epigenoom in het kader van het begrijpen van ouderdomsprocessen
(2) hoe de verdere ontwikkelingen gezien worden
In dit deel kom je soms vragen of opdrachten tegen. Laat je daar vooral niet door afschrikken! Je bent namelijk nergens toe verplicht. Ze zijn puur bedoeld als extra verdieping voor wie daar zin in heeft. Voel je dus vrij om ze lekker over te slaan.