Dit is het enige deel in de reeks waarin we de mens met dieren vergelijken. We hebben in het deel “Hoe oud worden dieren” gekeken naar verschillen in levensverwachting en naar een mogelijke relatie bijvoorbeeld met het aantal hartslagen. Dit alles in de hoop om zo tot belangrijke inzichten te komen.
Vervolgens hebben we geconstateerd dat alleen naar de levensverwachting kijken ons nauwelijks aanknopingspunten biedt om verder te komen.
En als er al iets interessants te ontdekken valt, dan komen we uit op:
1. een chemische verbinding die wordt aangeduid met de afkorting DNA, en
2. en de processen die zich in relatie tot dat DNA afspelen
Ja, natuurlijk oogt dit moeilijk. Links zie je de bekende dubbele spiraal van het DNA, ook wel de helix genoemd. Tussen de twee strengen zie je gekleurde balkjes. Die horen steeds in vaste combinaties bij elkaar: A past bij T en G past bij C. Rechts zie je de chemische schema’s van die bouwstenen. Als je nooit scheikunde hebt gehad, ziet dat er al snel ingewikkeld uit.
Wees niet bang
We gaan niet diep op die chemie in. Voor ons is vooral belangrijk wat DNA betekent voor het leven. Al snel zul je zien dat die betekenis enorm groot is. En al die plaatjes van de bouwstenen? Denk gewoon aan LEGO-steentjes die op een vaste manier aan elkaar vastzitten
Vroeger konden we iemand alleen identificeren met behulp van vingerafdrukken. Nu gebruiken we DNA. Dit plaatje toont een “DNA-profiel” zoals dit gebruik wordt bij forensisch onderzoek. We komen er nog op terug.
Een molecuul
DNA is een molecuul dat voorkomt in de cellen van levende organismen. Het bevat de erfelijke informatie die bepaalt hoe een organisme wordt opgebouwd en hoe het functioneert.
We zeggen ook wel dat in het DNA de erfelijke informatie van een organisme ligt opgeslagen. Het is bijna niet voor te stellen, maar elke menselijke cel bevat ongeveer twee meter DNA. Dat past alleen omdat het heel strak is opgevouwen. In elke cel is dus een enorme hoeveelheid informatie aanwezig.
Genen: de recepten van het leven
Een gen is een stukje DNA met informatie voor het maken van een bepaald eiwit of voor het aansturen van processen in de cel. De mens heeft meer dan 20.000 genen. Je kunt een gen vergelijken met een recept voor het maken van een bepaald eiwit. Eiwitten hebben in ons lichaam veel verschillende functies en zijn belangrijk voor de opbouw en werking van onze cellen.
De helft van je genetisch materiaal komt van je biologische moeder en de andere helft van je biologische vader. Door die unieke combinatie is ieder mens genetisch anders.
Chimpansee
Toch is het opvallend dat de verschillen tussen mensen genetisch gezien heel klein zijn. Ongeveer 99,9% van het DNA van álle mensen is identiek. Zelfs wanneer we het DNA van de mens vergelijken met dat van onze nauwste verwant, de chimpansee, blijkt er nog ongeveer 98 – 99% overeenkomst te zijn.
Hier nog twee vergelijkingen:
De kat
Voor de kattenliefhebbers in het publiek: we lijken genetisch gezien verrassend veel op onze huiskatten! Veel van de genen die bepalen hoe we eruitzien, hoe we ziektes bestrijden en hoe onze stofwisseling werkt, zijn nagenoeg hetzelfde.
De muis
Hoewel een muis er natuurlijk totaal anders uitziet dan een mens, is het “basis-bouwplan” voor een zoogdier heel vergelijkbaar. We hebben hart, longen, een bloedsomloop en een brein nodig. De instructies om dat allemaal te bouwen, komen grotendeels overeen.
Het onderwerp longevity — langer gezond leven — raakt iedereen. We worden al jaren overspoeld met boeken en video’s over gezond leven. Toch is er de laatste jaren iets belangrijks veranderd: de wetenschap achter veroudering ontwikkelt zich razendsnel en heeft nieuwe inzichten gegeven.
Steeds beter begrijpen onderzoekers waarom bepaalde leefgewoonten invloed hebben op onze gezondheid en op het tempo waarmee we ouder worden. Er zijn inmiddels ook testen die een beeld te geven van je biologische leeftijd. Die zijn interessant, maar moeten wel met de nodige voorzichtigheid worden bekeken.
Een belangrijk deel van deze nieuwe kennis heeft te maken met DNA en met de processen die bepalen hoe dat DNA wordt afgelezen en gebruikt. Daarbij speelt ook het nog te behandelen onderwerp “het epigenoom” een belangrijke rol.
Voor wie is deze reeks?
Voor iedereen. Je hebt geen voorkennis nodig. Of je nu beginner bent of al wat van het onderwerp weet, je ontdekt stap voor stap waarom dit onderwerp zo belangrijk is.
Hoe lang duurt het?
Je doorloopt dit deel in ongeveer 1 uur. Wil je meer weten, dan kun je ook extra artikelen en video’s bekijken. Dan ben je wat langer bezig, maar ook dat is zeer de moeite waard.
1. Waar het boek over gaat
Deze cursus is deels gebaseerd op het boek De toekomst van verouderen van em. prof. dr. ir. Kasper Boon. In dit boek komen recente wetenschappelijke doorbraken aan bod die ons denken over ouder worden sterk veranderen. De nadruk ligt daarbij op de rol van DNA, het epigenoom en andere biologische processen die samenhangen met veroudering. Ook laat het boek zien hoe Artificial Intelligence (AI) onderzoekers helpt om deze processen steeds beter te begrijpen. Daardoor ontstaan nieuwe verwachtingen over het vertragen van veroudering en mogelijk ook over vormen van verjonging.
2. De meerwaarde van deze online-reeks
Hoewel het boek een goede basis biedt om alles rustig op papier te lezen, heeft deze online-reeks een aantal extra voordelen:
Interactie
Met video’s en vraag-en-antwoordspellen wordt de uitleg levendiger en actiever.
Verdieping
Bij sommige onderwerpen gaan we uitgebreider op details in.
Visuele ondersteuning
Met afbeeldingen en video’s maken we complexe processen in onze cellen stap voor stap inzichtelijk.
In deze cursus kom je soms vragen of opdrachten tegen. Laat je daar vooral niet door afschrikken! Je bent namelijk nergens toe verplicht. Ze zijn puur bedoeld als extra verdieping voor wie daar zin in heeft. Voel je dus vrij om ze lekker over te slaan.