We trappen af met een recordhouder: de Groenlandse haai. Dit dier kan een leeftijd bereiken die ons menselijk voorstellingsvermogen te boven gaat.
Je kunt ondertiteling aanzetten aan de hand van het tandwieltje rechtsonder.
De Groenlandse haai groeit extreem langzaam: ongeveer een centimeter per jaar. Uiteindelijk kan een exemplaar meer dan vijf meter lang worden. Het is een bizar idee: een dier dat 400 jaar oud is! Dat zou betekenen dat als deze haai in 2020 zou zijn overleden, hij rond 1620 is geboren — nog midden in de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje. Pas rond 1750 werd dit dier geslachtsrijp, nog vóór de Franse Revolutie was uitgebroken. Met recht kunnen we stellen dat deze vis een uitzonderlijk lange jeugd heeft.
Onderzoekers vermoeden dat de haai deze hoge leeftijd bereikt door diep in de ijskoude oceaan te leven. In die kou verlopen alle stofwisselingsprocessen uiterst traag. De hartslag is dan ook extreem laag: slechts 12 slagen per minuut.
Maar hoe weten we dit eigenlijk? Hoe bepaal je de leeftijd van een dier dat al eeuwen rondzwemt? Het geheim zit verborgen in de ogen van de haai.
De volgende video legt uit hoe wetenschappers koolstofdatering gebruiken om dit mysterie te ontrafelen.
De video legt uit hoe wetenschappers de leeftijd bepalen met behulp van koolstof- datering. Elk levend wezen bevat koolstof, dat in verschillende varianten (isotopen) voorkomt.
De meest voor- komende is de stabiele variant: koolstof-12. Daarnaast ontstaat er door kosmische straling in de atmosfeer een instabiele, radioactieve variant: koolstof-14. Levende organismen nemen beide vormen voortdurend op uit hun omgeving.
Zodra een dier of plant sterft, stopt de opname van koolstof. Vanaf dat moment begint de instabiele koolstof-14 langzaam af te breken. Dit gebeurt met een vaste snelheid, de zogenaamde ‘halfwaardetijd’, van gemiddeld 5.730 jaar. Na deze periode is precies de helft van de oorspronkelijke hoeveelheid koolstof-14 verdwenen.
De hoeveelheid stabiele koolstof-12 blijft daarentegen altijd gelijk. Door de huidige verhouding tussen deze twee varianten te meten, kunnen wetenschappers zeer nauwkeurig berekenen hoe lang geleden het organisme is gestorven.
Het volgende dier dat we behandelen is de muis. Een gewone huismuis leeft in de natuur meestal niet langer dan een jaar, maar kan biologisch gezien ongeveer drie jaar oud worden. De bosmuis haalt in het wild gemiddeld zelfs maar drie maanden, terwijl zijn maximale levensduur rond de achttien maanden ligt.
Het maakt een enorm verschil of we naar muizen in het wild kijken of naar muizen in gevangenschap. In een veilige omgeving, zonder roofdieren en met voldoende voedsel, kan een muis soms wel vier tot vijf jaar oud worden. Het ‘geheim’ van hun korte leven in de natuur is dus simpel: ze vallen bijna altijd ten prooi aan andere dieren voordat ze de kans krijgen om oud te worden.
De volgende video gaat dieper in op de levensloop van de muis en de gevaren die zij dagelijks trotseren.
In laboratoria waar men de levensverwachting van dieren bestudeert, zijn muizen favoriete proefdieren: ze lijken in een aantal opzichten op de mens, maar gezien de veel kortere levensduur kan men snel de invloed van allerlei factoren bestuderen. Dit onderzoek is van groot belang om verouderingsprocessen te begrijpen.
De hartslag van muizen is ongeveer tienmaal zo hoog als die van de mens. Ze halen een hartslag van 600 slagen per minuut. Als het totaal aantal hartslagen maatgevend zou zijn voor de levensverwachting, zou de mens ongeveer 4 × 10 = 40 jaar worden.
Hier zien we de indrukwekkende Afrikaanse olifant. In het wild bereikt dit dier doorgaans een leeftijd van tussen de 60 en 70 jaar; veel bronnen houden het op een gemiddelde van 65 jaar. Hoewel er uitschieters zijn die nog ouder worden, ligt de levensverwachting voor de meeste exemplaren rond deze leeftijd.
De hartslag van een Afrikaanse olifant is, zoals bij de meeste grote zoogdieren, relatief laag. In rust slaat het hart gemiddeld slechts 15 tot 30 keer per minuut.
Er is één dier dat absoluut afzonderlijke aandacht verdient: de naakte molrat. Dit bijzondere wezen leeft diep onder de grond en ziet er bijna buitenaards uit. Hij heeft piepkleine oogjes waarmee hij nauwelijks kan zien en een huid die volledig onbehaard is — vandaar zijn naam.
Hoewel het een knaagdier is, bezit de naakte molrat twee verbijsterende eigenschappen: hij wordt vele malen ouder dan zijn soortgenoten én kanker komt bij deze soort nagenoeg niet voor. Waar een gewone muis gemiddeld twee tot drie jaar leeft en een rat hooguit zes jaar, haalt de naakte molrat met gemak een leeftijd van meer dan dertig jaar!
Wat is hier aan de hand? Waarom vertoont dit diertje nauwelijks tekenen van veroudering, terwijl zijn directe verwanten al na een paar jaar sterven? Wat is het geheim achter deze uitzonderlijke levensduur?
Op 10 oktober 2025 publiceerden onderzoekers het langverwachte geheim: de naakte molrat beschikt over een specifiek enzym (een eiwit) dat beschadigd genetisch materiaal uiterst effectief kan repareren. De grootste verrassing? Ook andere zoogdieren, waaronder muizen en mensen, bezitten ditzelfde enzym.
Volgens de wetenschappers opent deze vondst de deur naar revolutionaire mogelijkheden: door andere dieren genetisch te manipuleren, zouden zij de herstelkracht van de naakte molrat kunnen overnemen. Dit maakt het enzym tot een potentiële ‘levensverlenger’ voor de toekomst. Het is een treffend voorbeeld van het moderne medische inzicht waarbij ouderdom niet langer als een onvermijdelijk lot wordt gezien, maar als een ziekte — een ziekte die wordt gekenmerkt door de opstapeling van schade aan ons erfelijk materiaal.
Antwoord: De Tachtigjarige Oorlog met Spanje.
Antwoord: Omdat het organisme stopt met het opnemen van voedsel en lucht na het overlijden.
Antwoord: Tussen de 15 en 30 slagen per minuut.
Antwoord: Omdat ze daar niet ten prooi vallen aan roofdieren.
Antwoord: kanker.
Een overzicht: dier – levensverwachting
Groenlandse haai
270 – 400+
Het oudste gewervelde dier ter wereld. Ze groeien heel langzaam en zijn pas rond hun 150e jaar geslachtsrijp.
Seychellenreuzenschildpad
100 – 200+
Bekende recordhouders op land.
Noordkaper (Walvis)
150 – 200
Een van de langstlevende zoogdieren.
Rode zee-egel
100 – 200
Ze lijken nauwelijks te verouderen en sterven vaak door roofdieren of ziekte, niet door ouderdom.
Olifant (Afrikaanse)
60 – 70
(Aangepast van 80, wat zeer uitzonderlijk is. 60-70 is realistischer in het wild).
Orang-oetang
50 – 60
Een van onze naaste verwanten met een respectabele leeftijd.
Papegaai (o.a. Kaketoe/Grijze roodstaart)
40 – 60+
Kunnen in gevangenschap soms wel 80 of 100 jaar oud worden.
Chimpansee
30 – 50
In het wild vaak korter, in gevangenschap soms ouder.
Naakte molrat
30
Uitzonderlijk oud voor een knaagdier (vergelijk met een muis). Ze zijn ook resistent tegen kanker.
Leeuw
15 – 25
Leeuwinnen worden in het wild vaak ouder (ca. 18) dan mannetjes (ca. 12) door onderlinge gevechten.
Ree
12 – 15
Een typisch voorbeeld van een middelgroot Nederlands zoogdier.
Hond
10 – 13
Sterk afhankelijk van het ras (kleine honden leven vaak langer dan grote rassen).
Kameleon
(ca. 4-5 maanden)
Heeft de kortste levenscyclus van alle viervoetige landdieren. Ze leven bijna hun hele leven als ei onder de grond.
Huismuis
1 – 2
Een zeer korte levensduur, gecompenseerd door snelle voortplanting.
Eendagsvlieg (Haft)
Enkele uren tot dagen
(Als volwassen insect). De larven leven echter vaak 1 tot 3 jaar onder water.
Naakte molratten danken hun lange levensduur deels aan een variant van een eiwit dat de herstelprocessen van genetisch materiaal versterkt. Probeer meer informatie over dit onderwerp met behulp van internet en AI te vinden.