We kennen allemaal verschillende soorten klokken. De gewone klok aan de muur vertelt hoe laat het is. Een kalender laat zien hoeveel tijd er voorbijgaat. Als we het hebben over hoe oud we zijn, bedoelen we eigenlijk zo’n “kalenderklok”.
Maar er zijn ook andere klokken. Klokken die aangeven of we biologisch ouder of juist jonger zijn dan die kalenderleeftijd. Dit soort klokken noemen we epigenetische klokken.
Uitleg van het concept
Als je de lichaamsklok meet van een grote groep mannen van 50 jaar, krijg je een gemiddelde. Jouw eigen waarde kan daarboven of daaronder liggen. Dat verschil laat zien of jouw lichaam jonger of ouder is ten opzichte van die kalenderklok.
Grootste koekoeksklok ter wereld
We kunnen ook de snelheid van veroudering meten
De hoeveelheid verandering in een bepaalde tijd is een maat voor snelheid. Bij veroudering zien we dat terug in veranderingen van de epigenetische klok. Naast de actuele status van het lichaam kunnen we daardoor ook zien hoe snel de veroudering verloopt.
In de volgende video maken we kennis met Steve Horvath, de ontdekker van de epigenetische klok. Horvath ontdekte min of meer bij toeval het verband tussen waar die vlaggetjes staan en iemands leeftijd. Het idee is dus simpel en het gaat om iets dat toevallig op grond van statistisch onderzoek is ontdekt.
Steve Horvath (foto) toont aan de hand van statistische gegevens dat de stand van de luikjes een zeer nauwkeurige epigenetische klok vormt: een manier om iemands biologische leeftijd te meten.
(https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)
2. Klik op het tandwieltje
3. Klik op Subtitles
4. Klik op Auto translate
5. Klik op Dutch
6. Klaar
In deze TEDx-talk legt Steve Horvath, de bedenker van de beroemde klok, op een heel toegankelijke manier uit waarom dit zo’n grote doorbraak is. Op een aantal punten gaven we daarbij extra uitleg.
1. Wat is de klok precies?
Horvath vergelijkt veroudering met “roest op het DNA”. Wij hebben eerder al eens de vergelijking getrokken met krassen op de CD. Ons DNA verandert chemisch naarmate we ouder worden door een proces dat DNA-methylering heet. In feite gaat het dus om een verandering van het epigenoom, maar Horvath gaat die term nog even uit de weg. De klok kijkt naar deze chemische veranderingen om de exacte biologische leeftijd van een cel of weefsel te bepalen.
2. De grote ontdekking:
Horvath ontdekte bij toeval dat de signalen van veroudering in het DNA (lees van het epigenoom) zo sterk zijn, dat hij een klok kon bouwen die voor elk weefsel in je lichaam werkt. Of je nu een bloedcel, een stukje huid of een levercel neemt: de klok kan vertellen hoe oud je bent. Hij heeft inmiddels zelfs een klok die voor alle zoogdieren werkt, van muizen tot walvissen. Omdat het in feite om het epigenoom gaat, spreken we nu van de epigenetische klok.
3. Waarom is dit nuttig?
Voorspellen van risico’s: Mensen wiens “epigenetische klok” sneller loopt dan hun werkelijke leeftijd (chronologische leeftijd), hebben een hoger risico op ziektes en een kortere levensverwachting. De nieuwste versie van de klok, genaamd “GrimAge” (naar de ‘Grim Reaper’), kan zelfs vrij nauwkeurig voorspellen wanneer iemand zal overlijden op basis van bloedonderzoek. Toevoeging: tenminste is je doorgaat met de lifestyle die je hebt!
Testen van medicijnen: De klok is een snelle manier om te zien of een nieuwe anti-verouderingskuur écht werkt. In plaats van 30 jaar te wachten om te zien of proefpersonen langer leven, kunnen we nu na een paar maanden zien of hun “DNA-klok” is vertraagd of zelfs teruggedraaid.
4. Is verjonging mogelijk?
Horvath deelt een spannend resultaat van een kleine klinische studie waarbij deelnemers een jaar lang een cocktail van medicijnen kregen. De resultaten lieten een leeftijdsomkeer van 2,5 jaar zien. Dit betekent dat we voor het eerst wetenschappelijk bewijs hebben dat we de biologische klok niet alleen kunnen stoppen, maar ook een stukje terug kunnen zetten.
5. Zijn conclusie
Hoewel een gezonde levensstijl (groenten eten, niet roken, sporten) helpt, is het volgens Horvath niet genoeg om extreem oud te worden (zoals 123 jaar). Daarvoor hebben we krachtigere medische interventies nodig, en de epigenetische klok is het belangrijkste gereedschap om die interventies te vinden en te bewijzen.
Er is een speciale site: Rejuvenation Olympics waarop een online klassement staat aangegeven.
Op dit online klassement strijden honderden mensen wereldwijd om de titel van “beste verjonger”. Ze doen dit door hun biologische verouderingssnelheid te laten meten via epigenetische tests (zoals de Horvath-klok of de nieuwere DunedinPACE-test).
Dit onder het motto “Pushing the boundaries of longevity” (vrij vertaald: De grenzen van “hoe lang je kunt leven” verleggen).
Bryan Johnson is het boegbeeld van deze beweging. Zijn project, genaamd Project Blueprint, is extreem intensief. Om zijn klok terug te zetten en zijn organen te laten functioneren als die van een 18-jarige, doet hij onder andere het volgende:
Supplementen: Hij slikt meer dan 100 pillen per dag.
Dieet: Een strikt veganistisch dieet van precies 1.977 calorieën per dag, waarbij zijn laatste maaltijd vaak al vóór 11:00 uur ’s ochtends is.
Slaap: Hij gaat elke avond op exact hetzelfde tijdstip slapen, alleen, in een volledig verduisterde kamer.
Metingen: Hij laat dagelijks zijn gewicht, BMI, vetpercentage, bloedsuiker en hartslagvariabiliteit meten, en ondergaat maandelijks tientallen medische procedures (zoals echo’s en MRI’s).
Conclusie: nu niet direct de leefstijl die we iemand toewensen. Maar op zich is het project erg interessant.
Bryan Johnson
2. Klik op het tandwieltje
3. Klik op Subtitles
4. Klik op Auto translate
5. Klik op Dutch
6. Klaar
We vinden de epigenetische klok zo belangrijk dat we er een afzonderlijk deel in deze reeks aan hebben besteed.
In dat deel bespreken we ook allerlei praktische zaken, zoals:
– welk aanbod er is
– hoe het staat met de nauwkeurigheid
– hoe je de monsters aanlevert waarmee de testen worden gedaan
Antwoord: Een kalenderklok geeft aan hoe oud we zijn in jaren. Het gaat om de tijd die is verstreken sinds onze geboorte, dus onze kalenderleeftijd.
Antwoord: Een epigenetische klok geeft aan of ons lichaam biologisch ouder of jonger is dan onze kalenderleeftijd. Deze klok kijkt naar veranderingen in het epigenoom.
Antwoord: Ze kunnen ook laten zien hoe snel iemand veroudert. Door veranderingen in de tijd te meten, krijgen we inzicht in het tempo van veroudering.
Antwoord: Als jouw epigenetische leeftijd hoger ligt dan het gemiddelde, verouder je sneller. Ligt deze lager, dan verouder je langzamer en is je lichaam biologisch gezien jonger.
Antwoord: Omdat hij aantoonde dat veroudering meetbaar is via veranderingen in het DNA (epigenoom). Zijn klok werkt voor verschillende weefsels en maakt het mogelijk om veroudering en interventies te meten.